Tadeusz Maliński

Prof. Tadeusz Maliński jest wybitnym polskim naukowcem, światowym pionierem w dziedzinie nanomedycyny, dwukrotnie nominowanym do Nagrody Nobla w zakresie chemii, medycyny. Opracował także nowe technologie i nanosystemy do niedestrukcyjnej analizy obrazow. Współpracuje z najwiekszymi domami aukcujnymi na świecie, dla których dokonuje ekspertyz.

Profesor Tadeusz Maliński urodził się w 1946 roku w Śremie. W latach 1964-69 studiował chemię na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. W 1969 roku rozpoczął pracę jako asystent w zespole prof. Kazimierza Kapitańczyka na nowo powstałym Wydziale Technologii Chemicznej Politechniki Poznańskiej. Jego badania naukowe koncentrowały się na zastosowaniu metod elektrochemicznych do badania efektów reologicznych i lepkościowych w preparatach krwiozastępczych.

W 1975 r. uzyskał stopień doktora z zakresu biotechnologii na Politechnice Poznańskiej, a w 1979 został zaproszony do pracy w zespole profesora Philipa J. Elvinga na University of Michigan w Ann Arbor w Stanach Zjednoczonych. W 1981 r. powrócił do USA na zaproszenie Uniwersytetu Houston w Teksasie, gdzie pracował jako „Assistant Professor”. W 1983 r. otrzymał stałą profesurę na Oakland University w Rochester, a w roku 2000, profesurę i imienną katedrę „Marvin & Ann Dilley White Chair” w naukach biomedycznych oraz zespół laboratoriów na Ohio University w Athens, i prestiżowy tytuł akademicki Distinguished Professor (2006 r.) . Przez kilka lat pełnił funkcję dziekana Wydziału Chemii i Biochemii a Uniwersytecie Ohio, gdzie do dziś kieruje badaniami w swoim laboratorium. Światowy rozgłos przyniosły mu dokonania i odkrycia w dziedzinie nanomedycyny; uważa się go za twórcę tej nowej gałęzi medycyny. Jest zapraszany do wygłaszania wykładów na najbardziej prestiżowych uniwersytetach na całym świecie.

Profesor Maliński jest członkiem zagranicznym PAN i PAU oraz członkiem wielu towarzystw naukowych na świecie. Jest laureatem wielu nagród i wyróżnień, w tym: Medalu Marii Skłodowskiej-Curie, Złotej Statuetki Władysława Biegańskiego, Medalu Śniadeckiego-Wróblewskiego-Olszewskiego, Krzyża Oficerskiego Orderu Zasługi RP (1999), nagrody Gemi Fund Award za najbardziej innowacyjne odkrycie w medycynie, ufundowanej przez Uniwersytet Harvarda i szwedzki Instytut Królewski (2003), Medalu Rządu RP Pro Memoria (2007), Nagrody Złotego Hipolita… Jest Honorowym Obywatelem Śremu. W 2005 r. uzyskał prestiżową nominację do wyróżnienia United States President Medal of Science, a w 2010 r., nominację Prezydenta USA, Baracka Obamy do Albert Einstein World Award of Science.

Był dwukrotnie nominowany do Nagrody Nobla w dziedzinie chemii i medycyny. Jest autorem około 400 prac naukowych, książek i patentów. Jego badania i odkrycia publikowane były w najbardziej renomowanych czasopismach naukowych. Liczba cytowań jego prac w literaturze światowej sięga już ponad 10 000. Jest także profesorem honorowym uniwersytetów w São Paulo, Wiedniu, Zurychu, a także doktorem honoris causa Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego (2003), Politechniki Poznańskiej (2011) i Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (2014). W 2016 roku, podczas XXI Światowego Kongresu Chorób Serca w Bostonie w stanie Massachusetts (USA) wyróżniono go prestiżową nagrodą im. niemieckiego profesora Albrechta Fleckensteina, przyznaną „za wybitne osiągnięcia w badaniach podstawowych w kardiologii”.

Niemalże od początku kariery naukowej, badania Profesora Malińskiego koncentrowały się na rozwoju i zastosowaniu nowych materiałów i systemów biotechnologicznych do badań medycznych i diagnostyki medycznej. Jego wczesne badania dotyczyły projektowania i syntezy nowych materiałów o strukturach podobnych do struktur biologicznych, które mogą przewodzić prąd. Naturalnym następstwem tych badań było zastosowanie tych nowych biologicznych przewodników prądu i katalizatorów do produkcji nanosensorów do pomiaru zmian stężenia i przekazywania sygnału przez małe cząsteczki obecne w komórkach, na przykład w neuronach.

Zgodnie z tezą profesora Malińskiego, większość chorób naszej cywilizacji nie zaczyna się na poziomie „makro” (narządów i organów) lecz na poziomie małych cząsteczek chemicznych, o wymiarach nanometra (to znaczy jednej miliardowej jednostki podstawowej), czyli znajduje się u podstawy „odwróconej piramidy życia”. Aby poznać ten obszar, konieczne było zbudowanie urządzeń pomiarowych w nanoskali, które pozwoliłyby na obserwację in situ procesów zachodzących w pojedynczej komórce lub neuronie żywego organizmu. Udało się tego dokonać w laboratorium zespołu profesora Malińskiego na początku lat 90. ubiegłego wieku, gdzie powstały prototypy sensorów o średnicach kilkaset razy mniejszych od włosa. W maju 1991 r., w laboratorium prof. Malińskiego, za pomocą specjalnie skonstruowanego nanosensora zostało po raz pierwszy zmierzone stężenie tlenku azotu (NO) w żywej komórce. Wykazano obecność NO w organizmach żywych w układzie sercowo-naczyniowym i określono czas jego półtrwania na około 3 sekundy. Eksperyment ten został opublikowany w najbardziej renomowanym czasopiśmie naukowym, „Nature” w 1992 r. i uznany za największe i historyczne dla świata nauki odkrycie.

Po wykryciu NO w komórce, kolejne badania profesora Malińskiego skupiły się na roli NO w procesach biologicznych, w wielu chorobach oraz w procesie starzenia komórek i organizmu. Wykazano, że brak NO, powodujący krzepnięcie płytek krwi jest podstawową przyczyną zakrzepów, udaru mózgu i serca. Tlenek azotu, nazywany przez profesora „cząsteczką życia” reguluje rozkurcz mięśni naczyń i tym samym kontroluje przepływ krwi, jest przekaźnikiem informacji w mózgu i składnikiem układu immunologicznego, odgrywa też podstawową rolę w rekonstrukcji tkanek (np. w gojeniu się ran), zapobiega przyleganiu cholesterolu, komórek nowotworowych czy bakterii. Jego warstwa wyściela około 100 m² powierzchni całego układu sercowo-naczyniowego. Z kolei niedobór tlenku azotu jest przyczyną wielu chorób współczesnej cywilizacji.

Następnie, po kilku latach prób skonstruowania specjalnych systemów i nanosensorów do badania serca, pod koniec lat 90., w laboratorium Prof. Malińskiego dokonał się kolejny kluczowy przełom, szczególnie dla dziedziny medycyny i kardiologii: przeprowadzono pierwszy eksperyment pomiaru tlenku azotu in vivo w czasie każdego uderzenia serca. Udowodniono, że NO jest wytwarzany w mięśniu sercowym i reguluje jego pracę, precyzyjnie uzależnioną od jego stężenia. Bez tlenku azotu serce i życie ustaje po kilkunastu sekundach. Odkrycie to uznano za jedno z najbardziej istotnych w kardiologii ostatniej dekady ubiegłego wieku. Zmodyfikowało ono prawo Franka-Starlinga z 1918 r., opisujące mechanizm pracy serca, opierający się na modelu pompy tłoczącej.

Ponadto jednym z największych osiągnięć naukowych Profesora Malińskiego jest równoczesny pomiar i odkrycie zmian w molekularnej równowadze między tlenkiem azotu (NO), nazywanym „cząsteczką życia” a nadtlenkiem azotynu (ONOO–) – „cząsteczką śmierci”. Nadmierna produkcja NO prowadzi do rozkurczu i zatrzymania pracy serca, z kolei jego niedobór powoduje pojawienie się skrzepów, skurcz serca i śmierć. Przy całkowitym braku tlenku azotu, serce zatrzymuje się po 13-16 sekundach… Dlatego tak ważna jest bardzo precyzyjna regulacja poziomu NO. Zaburzona równowaga między NO i ONOO–, występuje w przypadku wielu chorób współczesnej cywilizacji, takich jak: nadciśnienie, zawał serca, udar mózgu, epilepsja, cukrzyca, miażdżyca, arterioskleroza, migrena, skrzepy, tętniaki, nowotwory, a także choroba Parkinsona i Alzheimera, choroba wieńcowa i procesy starzenia. Zatem u podstaw tych chorób znajduje się właśnie zaburzenie chemicznej równowagi między „cząsteczką życia” (NO) a „cząsteczką śmierci” (ONOO–), także w nanoskali. Walka „dobrej” cząsteczki ze „złą” dokonuje się w ciągu całego naszego życia, jednak nasila się znacznie w wieku 50-55 lat.

W ten sposób odkryto molekularne procesy prowadzące do zniszczenia mózgu i znajdujące się u podstaw wielu chorób współczesnej cywilizacji. Powstają obecnie nowe, bardziej skuteczne leki stosowane w leczeniu wielu z tych chorób; można już zahamować postęp choroby Alzheimera i ograniczyć postęp wielu innych chorób układu nerwowego, w tym epilepsję. Dzięki odkryciom Profesora Malińskiego, czas przechowywania serca do transplantacji wydłużył się dwukrotnie: z 6 godzin (jak dotychczas) do 12, co dla chirurgów, kardiologów i dla ludzkiego życia stanowi kolosalną różnicę. Powstały także nowe metody przyspieszające gojenie ran i oparzeń przy użyciu tlenku azotu.

Większość badań naukowych Prof. Malińskiego koncentruje się na:

– zastosowaniu nanosensorów i nanosystemów do pomiaru in vivo i in vitro około 20 małych cząsteczek, które biorą odział w przenoszeniu sygnałów w układzie sercowo-naczyniowym i mózgu,

– badaniu relacji między poziomem stresu oksydacyjnego, a występowaniem raka mózgu,

– badaniu procesu metastazy komórek rakowych i opracowaniu metod leczenia, które mogą hamować ten proces

– badaniu relacji między stresem oksydacyjnym i wielkością zniszczeń mózgu i serca w czasie hipowolemii,

– opracowaniu nowych metod obrazowania procesu wydzielania tlenku azotu i ponadtlenku azotynu w pojedynczej komórce, zastosowanie tej metody do diagnozy waskulopatii serca przed jego przeszczepem, a także do wczesnej diagnozy (na podstawie pomiarów pojedynczej komórki śródbłonka) miażdżycy, stopnia zaawansowania procesu starzenia, cukrzycy i możliwości metastazy komórek rakowych,

– rozwoju nowych metod terapeutycznych zmniejszających zniszczenia tkanek serca i mózgu po zawale i udarze mózgu,

– opracowaniu nowych metod przyspieszających leczenie oparzeń i ran post-chirurgicznych i traumatycznych,

– opracowaniu metod wczesnej diagnozy i wczesnej terapii zawału serca i udaru mózgu u osób z wysokim ryzykiem,

– opracowaniu nowych nano- i mikrosystemów do terapii celowanej guzów litych, okładu sercowo-naczyniowego i mózgu, zniszczonych komórek śródbłonka w czasie angioplastyki.

Zainteresowania prof. Malinskiego obejmują także sztukę. Od dzieciństwa uczył się rysunku i malarstwa, a w latach 70. wykładał przez kilka lat w Akademii Sztuk Pięknych w Poznaniu przedmiot „Sztuka i technika”. Opracował nowe technologie i nanosensory do niedestrukcyjnej analizy obrazów, które później wykorzystał na polu medycznym do odkrycia i pomiaru tlenku azotu w żywych komórkach. Kolejne odkrycia pozwoliły na udoskonalenie ekspertyz autentyczności dzieł malarskich, w szczególności mistrzów holenderskich XVI i XVII wieku i na ich konserwację.
Prof. Maliński jest żarliwym patriotą i z dumą podkreśla swe polskie korzenie. Jest twórcą pierwszego na świecie Muzeum Armii Krajowej w Orchard Lake w stanie Michigan; przyczynił się do powstania Muzeum Jana Pawła II w Waszyngtonie.